PCOS: symptomen, onderzoek en behandeling bij de huisarts
Wat betekent een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, wanneer kan PCOS meespelen en wat onderzoekt de huisarts volgens de NHG-Standaard Amenorroe?
✓ Medisch beoordeeld. Gebaseerd op de NHG-Standaard Amenorroe · bijgewerkt op 27 augustus 2026 · bronnen & methode
Is een gesprek met de huisarts verstandig?
Dit is geen medische test en geen gevalideerde PCOS-score. De vragen ordenen aandachtspunten uit de NHG-Standaard Amenorroe. Ze kunnen PCOS niet aantonen of uitsluiten. Vraag bij twijfel je huisarts.
🔒 Alles wordt alleen in deze browser berekend. Er worden geen antwoorden opgeslagen of verstuurd.
Leidend NHG-Standaard Amenorroe Aanvullend Andere gekoppelde NHG-standaarden. Specialistische diagnostiek en behandeling vallen buiten deze publieksuitleg.
Welke menstruatiepatronen onderscheidt de NHG?
- Primaire amenorroe: nog niet hebben gemenstrueerd vanaf de zestiende verjaardag, of meer dan vijf jaar na het begin van de borstontwikkeling.
- Secundaire amenorroe: de menstruatie blijft minstens zes maanden weg nadat die eerder wel aanwezig was.
- Oligomenorroe: er zit meer dan 35 dagen, maar minder dan zes maanden tussen menstruaties [1].
De huisarts kijkt niet alleen naar de duur. Leeftijd, zwangerschapswens, anticonceptie, medicatie en aanwijzingen voor een andere oorzaak bepalen mede wat er nodig is.
Bij afwijkende bevindingen wanneer de eerste menstruatie op 14- of 15-jarige leeftijd nog niet is begonnen, kan verwijzing naar de kinderarts al eerder nodig zijn [1].
Welke klachten kunnen bij PCOS passen?
PCOS kan zich uiten door weinig of geen eisprongen, onregelmatige of uitblijvende menstruaties, overbeharing, acne en haaruitval volgens een mannelijk patroon. Sommige vrouwen hebben overgewicht, maar PCOS komt ook voor bij een normaal of laag gewicht [1].
Geen van deze klachten bewijst op zichzelf PCOS. Zwangerschap, schildklierproblemen, een verhoogd prolactine, een vroege overgang, medicatie en functionele amenorroe door bijvoorbeeld gewichtsverandering, intensief sporten, stress of eetproblemen kunnen eveneens een rol spelen.
Hoe onderzoekt de huisarts dit?
De huisarts vraagt onder andere naar het menstruatiepatroon, de eerste menstruatie, zwangerschap, anticonceptie, gewichtsveranderingen, sporten, stress, eetproblemen, medicatie, acne, overbeharing, haaruitval, melkafscheiding uit de borsten, hoofdpijn en problemen met zien. Lichamelijk onderzoek hangt af van het verhaal.
Een online vragenlijst, losse insulinewaarde of thuistest stelt de diagnose PCOS niet.
Wat is de relatie met insulineresistentie?
De NHG beschrijft insulineresistentie als een kenmerk dat vaak met PCOS samenhangt. Een hogere insulinespiegel kan bijdragen aan een hogere beschikbaarheid en productie van androgenen. Insulineresistentie behoort echter niet tot de drie diagnostische criteria voor PCOS [1].
De NHG beveelt bij een vermoeden van PCOS geen aanvullend PCOS-bloedonderzoek in de huisartsenpraktijk aan. Deze pagina geeft daarom ook geen online insulineresistentietest. De huisarts beoordeelt op basis van je totale gezondheid of onderzoek volgens andere NHG-standaarden nodig is.
Wat is het beleid volgens de NHG?
Moet je koolhydraatarm eten?
De NHG-Standaard Amenorroe schrijft geen speciaal PCOS-dieet en geen vaste hoeveelheid koolhydraten voor. Bij overgewicht adviseert zij gewichtsreductie te bespreken en desgewenst begeleiding door een diëtist. Een koolhydraatarm voedingspatroon kan een persoonlijke keuze zijn, maar is niet de enige mogelijkheid en wordt in deze NHG-standaard niet als verplichte behandeling genoemd [1,3].
Wat kan de huisarts bij overbeharing of acne doen?
Bij PCOS, hirsutisme en een anticonceptiewens gaat volgens de NHG de voorkeur uit naar een combinatiepil met levonorgestrel, mits er geen contra-indicaties zijn. Vanwege het hogere tromboserisico raadt de standaard bepaalde andere combinatiepillen hiervoor af. Acne wordt behandeld volgens de NHG-Standaard Acne [1,2,4].
Waarom is langdurig uitblijven van de menstruatie belangrijk?
De NHG adviseert vrouwen zonder hormonale anticonceptie contact op te laten nemen wanneer de menstruatie langer dan één jaar wegblijft. Bij PCOS is dit een reden voor verwijzing naar de gynaecoloog voor beoordeling van het baarmoederslijmvlies. Voor routinematig voorschrijven van hormonen in de eerste lijn, uitsluitend ter voorkoming van endometriumkanker, vindt de NHG onvoldoende bewijs [1].
Wat doet de huisarts volgens de NHG-Standaard?
Deze samenvatting volgt bewust de eerstelijnsroute. Onderzoek en behandelingen die vooral in de tweede lijn thuishoren, worden niet als zelfzorgadvies gepresenteerd.
De diagnose begint bij het menstruatiepatroon Leidend
Bij amenorroe en oligomenorroe vormen duur, leeftijd, zwangerschapswens en aanwijzingen voor een onderliggende oorzaak het uitgangspunt. De huisarts kan veel van de eerste beoordeling zelf doen, maar verwijst bij specifieke indicaties [1].
Aanvullend onderzoek is gericht, niet breed Leidend
Een zwangerschapstest is aangewezen bij onzekerheid over zwangerschap. FSH en oestradiol passen bij een vermoeden van een vroege overgang onder de 40 jaar; prolactine bij passende klachten; TSH bij aanwijzingen voor een schildklierafwijking. Testosteronbepaling bij een vermoeden van PCOS wordt in de huisartsenpraktijk niet aanbevolen [1].
Overgewicht kan relevant zijn, maar bepaalt de diagnose niet Leidend
Overgewicht kan het vermoeden van PCOS versterken, maar vrouwen met een normaal of laag gewicht kunnen eveneens PCOS hebben. Alleen bij overgewicht of obesitas adviseert de NHG om gewichtsreductie en ondersteuning te bespreken [1,3].
Beleid volgt de hulpvraag Leidend
Anticonceptiewens, kinderwens, acne, hirsutisme en langdurige amenorroe leiden tot verschillende keuzes. De NHG koppelt hiervoor naar de standaarden Anticonceptie, Acne en Subfertiliteit en benoemt duidelijke verwijsindicaties [1,2,4,5].
Methode: de NHG-Standaard Amenorroe is leidend. De andere NHG-richtlijnen zijn alleen gebruikt waar de standaard er rechtstreeks naar verwijst. Specialistische diagnostische grenswaarden, medicatiekeuzes en behandelprotocollen zijn bewust niet toegevoegd.
Veelgestelde vragen
Wanneer heet een uitblijvende menstruatie amenorroe?
Volgens de NHG is secundaire amenorroe het minstens zes maanden uitblijven van de menstruatie nadat die eerder wel aanwezig was. Een interval van meer dan 35 dagen maar korter dan zes maanden heet oligomenorroe.
Welke kenmerken gebruikt de NHG voor PCOS?
Minimaal twee van drie: weinig of geen eisprongen, klinische of biochemische tekenen van verhoogde androgenen en polycysteuze ovaria op een echo. Andere oorzaken moeten worden meegewogen.
Kan PCOS voorkomen zonder overgewicht?
Ja. Overgewicht kan het vermoeden versterken, maar is geen diagnostisch criterium. PCOS komt ook voor bij vrouwen met een normaal of laag lichaamsgewicht.
Doet de huisarts een testosteronbepaling?
De NHG beveelt bij secundaire amenorroe of oligomenorroe en een vermoeden van PCOS geen testosteronbepaling in de huisartsenpraktijk aan.
Is een zwangerschapstest nodig?
Bij onzekerheid over een zwangerschap adviseert de NHG een zwangerschapstest. Een heel vroege test kan nog negatief zijn.
Moet je koolhydraatarm eten bij PCOS?
De NHG-Standaard Amenorroe schrijft geen specifiek PCOS-dieet voor. Bij overgewicht of obesitas wordt gewichtsreductie besproken en kan begeleiding door een diëtist passend zijn.
Wanneer moet ik worden verwezen?
Bespreek verwijzing onder andere bij primaire amenorroe, twijfel over de diagnose, een zwangerschapswens of PCOS waarbij de menstruatie zonder hormonale anticonceptie meer dan één jaar wegblijft.
Welke anticonceptie noemt de NHG bij PCOS en overbeharing?
Bij hirsutisme én een anticonceptiewens gaat de voorkeur uit naar een combinatiepil met levonorgestrel, wanneer die veilig gebruikt kan worden. Bespreek contra-indicaties en alternatieven met de huisarts.
Kun je met PCOS zwanger worden?
Ja. Ovulaties kunnen nog optreden. PCOS gaat wel vaak samen met verminderde vruchtbaarheid; bij een zwangerschapswens en amenorroe beoordeelt de huisarts of verwijzing nodig is.
Lees verder
Van losse adviezen naar een persoonlijk plan
DrHealthy helpt je voeding, beweging, slaap en gewichtsdoelen in samenhang te organiseren. Onderzoek en behandeling van PCOS, amenorroe en een kinderwens blijven onderdeel van de reguliere medische zorg.
Bekijk hoe het programma werkt 12 weken · €499 incl. btw · dagelijkse persoonlijke begeleiding door een arts