Home › Kennisbank › Alcohol
Geschreven door K.Y.J.A.M. Ho, MD PhD · medisch beoordeeld door C. Pleiter · bijgewerkt 30 augustus 2026 · bronnen en methode · leestijd ongeveer 5 minuten, of 9 minuten met de wetenschap.
Nee, en dat is sinds kort ook het Nederlandse standpunt. De Gezondheidsraad concludeerde op 25 juni 2026 dat er geen veilige ondergrens is en dat ook één glas per dag risicovol is. Het idee dat matig drinken je hart beschermt, houdt geen stand in onderzoek dat corrigeert voor het feit dat veel niet-drinkers gestopte drinkers zijn. Dat betekent niet dat je nooit meer mag drinken. Het betekent dat je het als genotmiddel moet zien en niet als iets wat ergens goed voor is, en dat de winst zit in minder, niet in het perfecte getal.
Jarenlang luidde het Nederlandse advies: drink geen alcohol, of in elk geval niet meer dan één glas per dag. Dat stond in de Richtlijnen goede voeding uit 2015 en het staat nog steeds in de richtlijn voor cardiovasculair risicomanagement waar je huisarts mee werkt.
Op 25 juni 2026 heeft de Gezondheidsraad dat advies vervangen. De nieuwe conclusie is dat er geen veilige ondergrens bestaat en dat ook één glas per dag risicovol is, en de raad adviseert de overheid om alcoholgebruik te ontmoedigen en te denormaliseren. STERK
Dat betekent dat veel Nederlandse gezondheidspagina's op dit moment een verouderd advies laten zien. Ook de richtlijn van je huisarts loopt nog achter: die dateert uit 2018 en noemt nog steeds één glas per dag als bovengrens. Wij benoemen dat verschil liever dan het glad te strijken, verderop op deze pagina.
Decennialang lieten onderzoeken een J-vormige curve zien: matige drinkers leefden langer dan geheelonthouders. Daar zat een meetfout in. In de groep die niets drinkt, zitten veel mensen die gestópt zijn, vaak omdat ze ziek werden. Vergelijk je matige drinkers met die groep, dan lijken ze gezonder terwijl je in werkelijkheid gezonde mensen met zieke mensen vergelijkt.
Drie onderzoekslijnen hebben dat inmiddels ontrafeld. Een meta-analyse van 107 cohortstudies met bijna 4,9 miljoen deelnemers corrigeerde voor die vertekening en vond geen lager sterfterisico meer bij weinig drinken: bij minder dan 1,3 gram alcohol per dag een relatief risico van 0,96 (95 procent betrouwbaarheidsinterval 0,86 tot 1,06), wat statistisch niet van 1 te onderscheiden is.
Daarnaast is er genetisch onderzoek, waarbij niet wordt gekeken naar wat mensen zeggen te drinken maar naar erfelijke varianten die bepalen hoeveel iemand gaat drinken. Die aanpak is ongevoelig voor de vertekening hierboven. In een analyse onder 371.463 deelnemers van de UK Biobank hing een hogere genetisch voorspelde inname samen met meer hoge bloeddruk (odds ratio 1,3; 95 procent BI 1,2 tot 1,4) en meer coronaire hartziekte (odds ratio 1,4; 95 procent BI 1,1 tot 1,8). In een Chinees onderzoek onder ruim een half miljoen mensen verdween het beschermende effect op beroerte volledig: per 280 gram per week nam het risico op een hersenbloeding toe met 58 procent (RR 1,58; 95 procent BI 1,36 tot 1,84). STERK
Dit is voor onze doelgroep het meest concrete stuk. Twee onderzoeken samen geven een eerlijk beeld, en ze lijken elkaar tegen te spreken tot je goed kijkt.
Observationeel is het verband lineair vanaf nul: in een dosis-responsanalyse van zeven cohorten met 19.548 deelnemers lag de bovendruk bij 12 gram alcohol per dag gemiddeld 1,25 mmHg hoger dan bij niet drinken, en bij 48 gram per dag 4,90 mmHg hoger. Voor de onderdruk was dat 1,14 en 3,10 mmHg. Er was geen drempel te zien waaronder het effect verdween. REDELIJK
Maar wat gebeurt er als je mindert? Een meta-analyse van 36 gerandomiseerde onderzoeken met 2865 deelnemers vond dat alleen boven de twee glazen per dag. Bij mensen die zes of meer glazen per dag dronken en hun inname halveerden, daalde de bovendruk met gemiddeld 5,50 mmHg (95 procent BI 4,30 tot 6,70) en de onderdruk met 3,97 mmHg (95 procent BI 3,25 tot 4,70). Bij mensen die twee glazen of minder dronken, leverde minderen géén aantoonbare bloeddrukdaling op. STERK
Dat is geen tegenspraak, maar wel iets om te weten. Vanuit een glas of twee naar nul gaan doet iets voor je kankerrisico, maar je zult het waarschijnlijk niet terugzien op je bloeddrukmeter. Vanuit zes glazen naar drie gaan zie je wél terug, en dat is een grotere gezondheidswinst dan van één naar nul. Wie het meeste drinkt, heeft het meeste te winnen.
Dit is het stuk dat je zelden ergens anders leest, en het raakt precies de mensen die op deze site komen.
In 2023 hebben de internationale leververenigingen de naamgeving van leververvetting herzien. Wat vroeger NAFLD heette, heet nu MASLD: leververvetting bij iemand met minstens één cardiometabole risicofactor, zoals overgewicht, een verhoogde bloedsuiker, hoge bloeddruk, verhoogde triglyceriden of een laag HDL. Nieuw daarnaast is de categorie MetALD: dezelfde metabole situatie, maar bij iemand die daarnaast matig alcohol drinkt.
De grenzen zijn concreet. Omgerekend naar Nederlandse standaardglazen van 10 gram:
| Categorie | Vrouwen | Mannen |
|---|---|---|
| MASLD | minder dan 14 glazen per week | minder dan 21 glazen per week |
| MetALD | 14 tot 35 glazen per week | 21 tot 42 glazen per week |
| Alcoholische leverziekte | meer dan 35 glazen per week | meer dan 42 glazen per week |
Wat dat betekent: een man met overgewicht of een verhoogde bloedsuiker die drie glazen per dag drinkt, valt volgens de internationale definitie niet meer onder leververvetting door leefstijl alleen, maar in de tussencategorie waarin alcohol meetelt als oorzaak. Dat is geen diagnose die je hier stelt en geen reden tot paniek, maar het is wel de reden dat je huisarts naar je alcoholgebruik vraagt als je leverwaarden afwijken. REDELIJK
Een meta-analyse van 27 onderzoeken met slaaponderzoek in het lab laat zien dat alcohol de remslaap uitstelt en verkort, en dat dit dosisafhankelijk is: het begint al bij ongeveer twee glazen en wordt erger bij meer. Bij vijf glazen of meer val je sneller in slaap en kom je sneller in diepe slaap, wat verklaart waarom mensen denken dat alcohol goed is voor hun nachtrust. STERK
Wat diezelfde meta-analyse níet hard kon maken, is het bekende verhaal dat je in de tweede helft van de nacht meer wakker ligt. De effecten op totale slaaptijd en op wakker liggen na het inslapen waren te onzeker om conclusies aan te verbinden. Wij drukken dat dus ook niet af als feit.
Wel meetbaar is wat je hartslag doet. In een analyse van ruim 20.000 mensen met een draagbare meter en meer dan vijf miljoen meetdagen lag de rusthartslag 's nachts per extra glas ongeveer 2,4 tot 2,8 slagen per minuut hoger, en de hartslagvariabiliteit 3,3 tot 3,8 milliseconden lager. Vrouwen en jongere mensen reageerden sterker. Vroeger op de avond drinken dempte het effect. BEPERKT
Alcohol verlaagt je bloedsuiker, en dat is precies het tegenovergestelde van wat de meeste mensen verwachten. Terwijl je lever alcohol afbreekt, maakt hij minder nieuwe glucose aan: de aanmaak kan met tot 45 procent dalen. Bij een gezond persoon vangt de glycogeenvoorraad dat op. Is die voorraad op, dan komt de dip pas acht tot tien uur later, dus de volgende ochtend.
Eerlijke beperking: dit harde bewijs komt uit onderzoek bij diabetes type 1. Voor mensen met type 2 die een sulfonylureumderivaat gebruiken berust de waarschuwing op hetzelfde farmacologische mechanisme en op praktijkgevallen, niet op een gerandomiseerd onderzoek.
Alcohol levert 7 kilocalorieën per gram, bijna evenveel als vet en bijna dubbel zoveel als suiker. Twee glazen wijn zijn ongeveer 140 tot 160 kilocalorieën die je niet als eten ervaart, en die je eetlust doorgaans niet remmen maar juist aanwakkeren.
Belangrijker is wat er daarna gebeurt. Je lichaam kan alcohol niet opslaan, dus het verbrandt hem met voorrang. In een onderzoek onder acht gezonde mannen daalde de vetverbranding na 24 gram alcohol, ruim twee glazen, met 73 procent. BEPERKT
Let op wat dat wel en niet zegt. Datzelfde onderzoek liet zien dat er nauwelijks alcohol in lichaamsvet wordt omgezet: ongeveer 0,8 gram over zes uur, verwaarloosbaar. De veelgehoorde zin dat alcohol wordt opgeslagen als vet klopt dus niet. Het effect komt doordat je vetverbranding een paar uur stilvalt terwijl de calorieën van je maaltijd wél binnenkomen.
Hier gaat het in de media vaak mis. Een standaardglas is niet overal hetzelfde.
| Land | Gram per glas | Wat "14 per week" dan betekent |
|---|---|---|
| Nederland | ongeveer 10 gram | 140 gram per week |
| Verenigd Koninkrijk (unit) | 8 gram | 112 gram, ruim 11 Nederlandse glazen |
| Verenigde Staten (standard drink) | 14 gram | 196 gram, ongeveer 20 Nederlandse glazen |
Hetzelfde getal veertien betekent in Amerikaans onderzoek dus bijna twee keer zoveel alcohol als in de Britse richtlijn. Kom je een buitenlands getal tegen, reken het dan eerst om naar grammen.
Als je hierover met je huisarts praat, is het handig te weten dat de Nederlandse adviezen op dit moment niet gelijk lopen.
| Bron | Advies |
|---|---|
| Gezondheidsraad, 25 juni 2026 | Geen veilige ondergrens; ook één glas per dag is risicovol. Advies aan de overheid: ontmoedigen en denormaliseren. |
| Richtlijn cardiovasculair risicomanagement, module voeding (2018, geldigheid beoordeeld 2021) | Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. |
| NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik (2014) | Grens voor verantwoord gebruik: gemiddeld 2 eenheden per dag voor mannen, 1 voor vrouwen, en voor ouderen niet meer dan 1. |
| Thuisarts.nl, hoge bloeddruk (bijgewerkt 8 juli 2026) | Drink geen alcohol. |
De huisartsrichtlijn uit 2014 hanteert dus een ruimere grens dan het advies van de Gezondheidsraad van deze zomer. Dat verschil is echt aanwezig en het is geen fout van je huisarts: richtlijnen worden periodiek herzien en deze is nog niet bij. Wij volgen inhoudelijk de nieuwste stand, en op alles wat met veiligheid te maken heeft, wanneer je een arts nodig hebt en wat je met medicatie doet, wijken we niet af van de huisartsgeneeskundige lijn.
Wij zijn niet van de verboden. Het gaat om algehele verbetering, niet om honderd procent. Vijf dingen die in de praktijk het meest opleveren, in volgorde van effect:
Minderen lukt zelden op wilskracht alleen. Het DrHealthy-programma duurt twaalf weken en is bedoeld voor volwassenen die hun eetpatroon, slaap en beweging willen omgooien en daar begeleiding bij willen.
Wil je eerst zien waar je staat: doe de gezondheidstest. Op de programmapagina staat de volledige inhoud en wat er na aanmelding gebeurt.
De hoeveelheid resveratrol in een glas wijn is zeer klein, en het idee dat rode wijn daardoor beschermt komt uit hetzelfde soort observationeel onderzoek dat de J-curve opleverde. In genetisch onderzoek, waarin die vertekening ontbreekt, blijft er van dat voordeel niets over. Als je van rode wijn houdt, drink hem omdat je hem lekker vindt.
Voor je lever maakt de weekhoeveelheid het meeste uit, maar alles op twee avonden proppen brengt eigen risico's mee: hogere pieken, meer slaapverstoring en meer kans op ongelukken. In de huisartsrichtlijn geldt vijf of meer glazen per gelegenheid voor mannen en vier of meer voor vrouwen als bingedrinken. Spreiden en een lager weektotaal is beter dan een van beide alleen.
Je valt er ook echt sneller van in slaap, dat is gemeten. Maar je remslaap wordt uitgesteld en verkort, en je hartslag blijft de hele nacht hoger. Wat je ervaart als beter inslapen, is niet hetzelfde als beter herstellen. Wie een slaaptracker draagt, ziet dit meestal binnen een week terug in de cijfers.
Alcoholvrij bier bevat in Nederland maximaal 0,5 procent en levert per flesje ongeveer 40 tot 70 kilocalorieën, vooral uit koolhydraten. Voor je lever, je bloeddruk en je slaap is dat een prima ruil. Voor je bloedsuiker is het niet gratis: kijk bij een koolhydraatarm spoor even naar het etiket.
Van twee glazen naar nul zul je waarschijnlijk niet terugzien op je bloeddrukmeter; die winst is in onderzoek pas aantoonbaar boven de twee glazen per dag. Wat er wel gebeurt, is dat je kankerrisico daalt, want daarvoor is geen ondergrens gevonden. Dat is een afweging die je zelf maakt, en die eerlijk voorleggen vinden wij belangrijker dan een advies opdringen.